بلبرینگ شیار عمیق چیست؟ راهنمای کامل بلبرینگ شش هزاری (سری 6000) + انواع، پسوندها و خرید

بلبرینگ شیار عمیق (Deep Groove Ball Bearing) پرمصرف‌ترین نوع بلبرینگ در صنعت است. دلیل محبوبیت آن طراحی ساده، کارکرد نرم، تحمل بار شعاعی بالا، قابلیت تحمل بار محوری در حد مشخص و امکان کار در دورهای بالا است. در بازار ایران معمولاً به این خانواده «بلبرینگ شش هزاری» هم گفته می‌شود؛ چون بسیاری از کدهای رایج آن با عدد 6 شروع می‌شوند (مثل 6000، 6200، 6300 و…).

در این راهنما از پیشرو سرعت بلبرینگ همه چیز را درباره بلبرینگ شیار عمیق بررسی می‌کنیم: ساختار و عملکرد، انواع، آب‌بندی‌ها (ZZ/2RS)، لقی (C3)، شماره‌خوانی، کاربردها، اشتباهات رایج خرید و نکات افزایش عمر.

فهرست مطالب

• بلبرینگ شیار عمیق چیست و چگونه کار می‌کند؟
• اجزای اصلی بلبرینگ شیار عمیق
• بلبرینگ شش هزاری یعنی چه؟ (سری 6000)
• انواع بلبرینگ شیار عمیق
• انواع آب‌بندی: Open / Z / ZZ / RS / 2RS
• پسوندهای مهم (ZZ، 2RS، C3، N، NR)
• C3 روی بلبرینگ یعنی چه؟ (لقی داخلی)
• شماره‌خوانی بلبرینگ (مثال 6204)
• مشخصات فنی مهم در انتخاب
• کاربردهای رایج
• چک‌لیست انتخاب سریع
• اشتباهات رایج هنگام خرید
• نکات نصب و نگهداری برای افزایش عمر
• سوالات متداول

بلبرینگ شیار عمیق چیست و چگونه کار می‌کند؟

بلبرینگ‌ها برای کاهش اصطکاک و کنترل حرکت چرخشی استفاده می‌شوند. در بلبرینگ شیار عمیق روی رینگ داخلی و رینگ خارجی یک شیار عمیق و پیوسته ایجاد می‌شود که مسیر حرکت ساچمه‌ها (Raceway) است. ساچمه‌ها داخل این مسیر می‌غلتند و بار را بین شفت و هوزینگ منتقل می‌کنند.

این طراحی باعث می‌شود بلبرینگ:

• بار شعاعی (عمود بر محور) را بسیار خوب تحمل کند.
• بار محوری (در راستای محور) را نیز تا حد متوسط و از دو طرف تحمل کند.
• در بسیاری از کاربردها با سرعت بالا و صدای کم کار کند.

نکته: اگر بار محوری شما زیاد است، معمولاً باید سراغ بیرینگ‌های تخصصی‌تر مانند تماس زاویه‌ای یا کف‌گرد بروید.

اجزای اصلی بلبرینگ شیار عمیق

یک بلبرینگ شیار عمیق استاندارد معمولاً از چهار بخش اصلی تشکیل شده است:

• رینگ داخلی (Inner Ring): روی شفت نصب می‌شود و همراه شفت می‌چرخد.
• رینگ خارجی (Outer Ring): داخل هوزینگ قرار می‌گیرد و معمولاً ثابت است.
• ساچمه‌ها (Balls): عنصر غلتان برای انتقال بار و کاهش اصطکاک.
• قفسه یا کیج (Cage): فاصله مناسب ساچمه‌ها را حفظ می‌کند و از تماس مستقیم جلوگیری می‌کند.

بلبرینگ شش هزاری یعنی چه؟ (سری 6000 چیست؟)

در بازار، «بلبرینگ شش هزاری» معمولاً به بلبرینگ‌های شیار عمیق خانواده سری 6 گفته می‌شود. رایج‌ترین سری‌ها عبارت‌اند از:

• 6000 Series
• 6200 Series
• 6300 Series
• 6400 Series

هر سری می‌تواند در ابعاد بدنه، ظرفیت بار و کاربرد تفاوت داشته باشد؛ بنابراین انتخاب فقط با «سری» کافی نیست و باید کد دقیق، شرایط کاری و نوع آب‌بندی مشخص شود.

انواع بلبرینگ شیار عمیق

1) تک‌ردیفه (Single Row)

متداول‌ترین نوع بازار و مناسب اکثر کاربردهای عمومی مثل الکتروموتورها، پمپ‌ها و تجهیزات صنعتی.

2) دو ردیفه (Double Row)

دارای دو ردیف ساچمه، مناسب وقتی که ظرفیت بار بالاتر می‌خواهید یا نیاز به پایداری بیشتری دارید.

3) پرساچمه / ساچمه‌خور (Max Type)

تعداد ساچمه‌ها بیشتر می‌شود و معمولاً تحمل بار شعاعی افزایش می‌یابد، اما در برخی موارد حد سرعت مجاز کاهش پیدا می‌کند.

انواع آب‌بندی: Open / Z / ZZ / RS / 2RS

بلبرینگ باز (Open)

بدون شیلد و کاسه‌نمد؛ مناسب محیط‌های تمیز یا سیستم‌هایی که روانکاری خارجی دارند.

Z و ZZ (شیلد فلزی)

• Z: شیلد فلزی یک‌طرفه
• ZZ یا 2Z: شیلد فلزی دوطرفه

مزیت اصلی: اصطکاک کمتر نسبت به 2RS و مناسب‌تر برای دور بالاتر (در محیط نسبتاً تمیز).

RS و 2RS (کاسه‌نمد لاستیکی)

• RS: کاسه‌نمد یک‌طرفه
• 2RS: کاسه‌نمد دوطرفه

مزیت اصلی: آب‌بندی بهتر در برابر گردوخاک و رطوبت و افزایش طول عمر در محیط آلوده.

جدول مقایسه سریع ZZ و 2RS

پسوندهای مهم روی بلبرینگ شیار عمیق

پسوندها روی بلبرینگ یا جعبه آن، ویژگی‌های فنی را مشخص می‌کنند. مهم‌ترین‌ها:

• Z: شیلد فلزی یک طرف
• ZZ / 2Z: شیلد فلزی دو طرف
• RS: کاسه‌نمد لاستیکی یک طرف
• 2RS: کاسه‌نمد لاستیکی دو طرف
• C3: لقی داخلی بیشتر از استاندارد (CN)
• N: شیار خار روی رینگ بیرونی
• NR: شیار + خار فنری روی رینگ بیرونی

C3 روی بلبرینگ یعنی چه؟ (لقی داخلی)

لقی داخلی یعنی مقدار آزادی بسیار کوچک بین اجزای داخلی بلبرینگ قبل از نصب و در حالت استاندارد. C3 یعنی لقی داخلی بیشتر از حالت نرمال (CN) است.

لقی C3 معمولاً زمانی کاربرد دارد که:

• دما یا گرمای کاری بالاتر است (انبساط حرارتی)
• فیت نصب تنگ‌تر است
• دور بالا باعث افزایش دما می‌شود

هشدار انتخاب: اگر بی‌دلیل C3 بگیرید ممکن است لرزش/صدای بیشتری حس شود؛ اگر به C3 نیاز داشته باشید و CN بگیرید احتمال داغی یا کاهش عمر بالا می‌رود.

شماره‌خوانی بلبرینگ شیار عمیق (مثال 6204)

کدهای بلبرینگ اطلاعات نوع و اندازه را مشخص می‌کنند. مثال 6204:

• 6 → نوع بلبرینگ: شیار عمیق
• 2 → سری/ابعاد کلی بدنه
• 04 → کد قطر داخلی (Bore)

در بسیاری از سایزها از 04 به بعد: قطر داخلی = کد × 5 میلی‌متر، بنابراین 04 → 20mm.

مشخصات فنی مهم در انتخاب بلبرینگ شیار عمیق

• قطر داخلی (d) مطابق شفت
• قطر خارجی (D) مطابق هوزینگ
• عرض (B) مطابق فضای نصب و ظرفیت بار
• ظرفیت بار (دینامیکی/استاتیکی)
• سرعت مجاز مطابق RPM
• نوع آب‌بندی (ZZ/2RS/Open)
• لقی داخلی (CN/C3/...) متناسب با دما و فیت نصب
• کلاس دقت برای کاربردهای حساس

کاربردهای رایج بلبرینگ شیار عمیق

• الکتروموتورها، دینام‌ها و موتورهای الکتریکی
• پمپ‌ها، فن‌ها و بلوئرها
• گیربکس‌ها و انتقال قدرت
• ماشین‌آلات صنعتی و خطوط تولید
• صنایع خودرویی و موتورسیکلت
• تجهیزات کشاورزی
• لوازم خانگی (لباسشویی، جاروبرقی، کولر و…)

چک‌لیست انتخاب سریع (کاملاً کاربردی)

1. بار: شعاعی؟ محوری؟ ترکیبی؟
2. دور: چند RPM؟
3. محیط: گردوخاکی/مرطوب/دمای بالا؟
4. فضای نصب: محدود یا آزاد؟
5. آب‌بندی: محیط آلوده/مرطوب → 2RS | محیط تمیز و دور بالا → ZZ
6. لقی: شرایط خاص دما/فیت → بررسی C3

مشاوره انتخاب: اگر بین گزینه‌هایی مثل 6204 ZZ و 6204 2RS یا CN/C3 مردد هستید، برای انتخاب دقیق می‌توانید با پیشرو سرعت بلبرینگ مشورت کنید.

اشتباهات رایج هنگام خرید بلبرینگ شیار عمیق

• خرید فقط بر اساس قیمت
• انتخاب اشتباه آب‌بندی (ZZ به جای 2RS یا بالعکس)
• بی‌توجهی به C3 در شرایط دمایی/فیت
• نصب اشتباه و ضربه زدن هنگام جا زدن
• بی‌توجهی به اصالت کالا و کیفیت

نکات نصب و نگهداری برای افزایش عمر

• نیرو را فقط به رینگی وارد کنید که فیت دارد (پرس روی شفت → فشار روی رینگ داخلی).
• از ضربه مستقیم با چکش خودداری کنید.
• هم‌راستایی شفت و هوزینگ را بررسی کنید.
• محیط نصب تمیز باشد و آلودگی وارد بلبرینگ نشود.
• روانکاری مناسب و مقدار درست گریس/روغن رعایت شود.
• در مدل‌های ZZ/2RS که گریس کارخانه دارند، معمولاً نیازی به شستشو نیست (مگر طبق دستورالعمل برند/کاربرد).

سوالات متداول درباره بلبرینگ شیار عمیق

بلبرینگ شیار عمیق بیشتر شعاعی است یا محوری؟

در اصل یاتاقان شعاعی است، اما می‌تواند بار محوری متوسط را نیز از دو طرف تحمل کند.

تفاوت ZZ و 2RS چیست؟

ZZ شیلد فلزی دارد (اصطکاک کمتر و مناسب‌تر برای دور بالا). 2RS کاسه‌نمد لاستیکی دارد (آب‌بندی بهتر در محیط آلوده/مرطوب).

C3 چه زمانی لازم می‌شود؟

وقتی دما یا دور بالا باشد یا فیت نصب تنگ باشد و احتمال کاهش لقی و داغ شدن بلبرینگ وجود داشته باشد.

برای الکتروموتور ZZ بهتر است یا 2RS؟

اگر محیط تمیز و دور بالا دارید معمولاً ZZ مناسب‌تر است؛ اگر گردوخاک یا رطوبت دارید معمولاً 2RS انتخاب بهتری است.

جمع‌بندی

بلبرینگ شیار عمیق یا بلبرینگ شش هزاری، انتخاب اول بسیاری از صنایع است؛ اما بهترین عملکرد زمانی حاصل می‌شود که کد درست، آب‌بندی مناسب، لقی صحیح و نصب اصولی رعایت شود.

پیشنهاد پیشرو سرعت بلبرینگ: برای انتخاب دقیق (بر اساس بار/دور/محیط) و تهیه مدل مناسب، می‌توانید از مشاوره تخصصی پیشرو سرعت بلبرینگ استفاده کنید.